Jak uzyskać status organizacji pożytku publicznego?

Uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego (OPP) to ważny krok w rozwoju fundacji, stowarzyszenia lub innej organizacji społecznej. Status ten daje dostęp do dodatkowych możliwości finansowania, w tym do otrzymywania 1,5% podatku, ale jednocześnie wiąże się z dodatkowymi obowiązkami. W tym poradniku wyjaśniamy, czym jest OPP, kto może ubiegać się o ten status, jakie warunki trzeba spełnić oraz jak przygotować organizację do złożenia wniosku do KRS.

Czym jest organizacja pożytku publicznego?

Organizacja pożytku publicznego to fundacja, stowarzyszenie lub inny uprawniony podmiot, który prowadzi nieodpłatną działalność społecznie użyteczną.

Jakie warunki musi spełnić organizacja ubiegająca się o status OPP?

Status OPP otrzymuje organizacja, która:

Działa społecznie od co najmniej dwóch lat – działalność organizacji powinna być skierowana do ogółu społeczeństwa albo do określonej grupy znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej lub materialnej.
Przeznacza dochód na realizację swoich celów statutowych – dochód organizacji powinien być przeznaczany na realizację działalności pożytku publicznego. Oznacza to, że wypracowane środki nie mogą być rozdysponowywane pomiędzy członków, fundatorów czy osoby zarządzające organizacją.
Ma niezależny organ kontroli – organizacja musi posiadać niezależny organ kontroli lub nadzoru, oddzielony od zarządu. W przypadku fundacji często oznacza to konieczność zmiany statutu i powołania dodatkowego organu kontrolnego.
Posiada zapisy w statucie chroniące majątek organizacji – statut organizacji powinien zawierać szczególne ograniczenia dotyczące gospodarowania majątkiem. Przepisy wymagają między innymi zakazu: udzielania pożyczek członkom władz i osobom bliskim, przekazywania majątku na preferencyjnych zasadach, wykorzystywania majątku organizacji do prywatnych celów osób związanych z organizacją, dokonywania zakupów na warunkach korzystniejszych niż rynkowe od podmiotów powiązanych.
Brak takich zapisów jest jedną z najczęstszych przyczyn konieczności dostosowania statutu przed złożeniem wniosku,

Po faktycznym spełnieniu warunków należy uzyskać potwierdzenie w Krajowym Rejestrze Sądowym. Dopiero po dokonaniu odpowiedniego wpisu w KRS organizacja może oficjalnie posługiwać się statusem OPP.

Jak wygląda procedura uzyskania statusu OPP?

Procedura uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego obejmuje siedem etapów:

Weryfikację, czy organizacja prowadzi działalność pożytku publicznego od co najmniej dwóch lat.
Sprawdzenie zgodności statutu z wymaganiami ustawy.
Powołanie odpowiednich organów kontroli lub nadzoru.
Przygotowanie dokumentów rejestrowych.
Złożenie wniosku do Krajowego Rejestru Sądowego.
Oczekiwanie na ocenę sądu rejestrowego.
Uzyskanie wpisu potwierdzającego status OPP.

Wniosek o potwierdzenie statusu OPP przed KRS wymaga złożenia zestawu odpowiednich formularzy, których dobór zależy od formy organizacji:

organizacje już zarejestrowane w KRS – druk KRS-Z21 (wniosek o zmianę danych) i załącznik KRS-Z-OPP,
organizacje jeszcze niezarejestrowane w KRS – druk KRS-W21 (wniosek o rejestrację podmiotu) i załącznik KRS-W-OPP.

Do druków należy dołączyć wymagane załączniki, w tym m.in. oświadczenia zarządu o spełnianiu warunków ustawowych (np. o dwuletniej działalności) oraz sprawozdania z działalności.

Jakie korzyści daje status OPP?

Status OPP daje trzy podstawowe korzyści:

możliwość uczestnictwa w zbiórce 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych,
budowanie zaufania społecznego,
zwiększenie wiarygodności wśród darczyńców i grantodawców.

Jednocześnie organizacja musi liczyć się z większą transparentnością oraz dodatkowymi obowiązkami sprawozdawczymi (np. sprawozdanie merytoryczne i finansowe).

Czym jest działalność pożytku publicznego?

Organizacja ubiegająca się o status OPP musi prowadzić działalność pożytku publicznego, czyli działalność społecznie użyteczną realizowaną w sferze zadań publicznych.

Działania publiczne to przykładowo czynności wykonywane na rzecz osób z niepełnosprawnościami, pomoc seniorom, prowadzenie zajęć edukacyjnych dla dzieci, organizowanie wydarzeń sportowych, ochrona środowiska czy wspieranie lokalnych społeczności. Jeżeli organizacja realizuje takie cele, prowadzi działalność pożytku publicznego.

Działalność ta może być prowadzona nieodpłatnie i odpłatnie.

Odpłatna działalność pożytku publicznego nie jest działalnością gospodarczą. Organizacja może pobierać opłaty za swoje działania, o ile odbywa się to zgodnie z przepisami i zasadami dotyczącymi działalności statutowej.

Zakres działalności powinien wynikać ze statutu organizacji i odpowiadać celom, dla których została ona powołana.

Jakie działania mieszczą się w sferze pożytku publicznego?

Ustawa wskazuje szeroki katalog zadań publicznych. Organizacja nie musi działać we wszystkich obszarach. Wystarczy, że realizuje cele mieszczące się przynajmniej w jednym z nich. Najczęściej spotykane obszary działalności obejmują:

pomoc społeczną,
działalność charytatywną,
ochronę i promocję zdrowia,
edukację i wychowanie,
działalność na rzecz dzieci i młodzieży,
wsparcie osób z niepełnosprawnościami,
ekologię i ochronę zwierząt,
kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego,
sport i kulturę fizyczną,
promocję wolontariatu,
działania na rzecz seniorów,
wspieranie społeczności lokalnych.

Jeżeli cele statutowe organizacji mieszczą się w jednym z wymienionych obszarów i są spełnione warunki ustawowe (wskazane na początku artykułu w części Jakie warunki musi spełnić organizacja ubiegająca się o status OPP?) organizacja może przystąpić do ubiegania się o status OPP.

Jakie rodzaje podmiotów mogą ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego?

O status OPP mogą wystąpić w szczególności:

fundacje,
stowarzyszenia,
organizacje kościelne,
spółki kapitałowe i kluby sportowe działające bez celu zarobkowego.

Warunkiem jest brak działania dla zysku oraz przeznaczanie dochodów na realizację celów statutowych. W przypadku spółek konieczne jest również, aby cały dochód był przeznaczany na działalność statutową, a zysk nie podlegał podziałowi pomiędzy wspólników, akcjonariuszy czy pracowników.

Kto nie może uzyskać statusu OPP?

Nie każdy podmiot prowadzący działalność społeczną i spełniający resztę warunków może otrzymać status organizacji pożytku publicznego.

Z możliwości tej wyłączone są między innymi:

partie polityczne,
związki zawodowe,
organizacje pracodawców,
samorządy zawodowe,
fundacje utworzone przez partie polityczne,
spółdzielnie socjalne,
jednostki sektora finansów publicznych.

Warto pamiętać, że spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność pożytku publicznego, ale nie może uzyskać formalnego statusu OPP.

Czy organizacja może prowadzić działalność gospodarczą?

Działalność gospodarcza prowadzona przez organizację nie wyklucza uzyskania statusu OPP.

Warunkiem jest, aby działalność gospodarcza pełniła wyłącznie funkcję pomocniczą wobec działalności statutowej. Głównym celem organizacji pozostaje realizacja celów społecznych, a działalność gospodarcza służy przede wszystkim pozyskiwaniu środków na ich realizację.

Dodatkowo cały dochód powinien być przeznaczany na działalność pożytku publicznego.

O czym warto pamiętać przed ubieganiem się o status OPP?

Status organizacji pożytku publicznego może znacząco zwiększyć możliwości rozwoju fundacji lub stowarzyszenia, jednak jego uzyskanie wymaga odpowiedniego przygotowania organizacji. Kluczowe znaczenie ma prowadzenie działalności pożytku publicznego przez co najmniej dwa lata, dostosowanie statutu do wymagań ustawy, zapewnienie skutecznych mechanizmów kontroli oraz wykazanie, że działalność służy społeczeństwu lub grupom wymagającym szczególnego wsparcia. Dopiero pozytywna weryfikacja przez KRS i odpowiedni wpis w rejestrze powodują, że organizacja może oficjalnie posługiwać się statusem OPP i uczestniczyć w zbiórce 1,5% podatku.