Zmiany w prowadzeniu organizacji pożytku publicznego od 1 września 2026 r.

Jaki jest powód zmian dla OPP?

Nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariatu (druk nr 2597) rozwiązuje problemy zgłaszane od 2022 r. przez III sektor. Trudności związane z prowadzeniem organizacji pozarządowych zostały przedstawione przez Raport przygotowany przez Główny Urząd Statystyczny Sektor non-profit w 2022 r. Opracowanie GUS wskazuje, że głównymi przeszkodami zgłaszanymi przez OPP są: 

• problemy z pozyskaniem finansowania (wskazane przez 32,8% NGO) - trudności związane z pozyskiwaniem środków dotyczą nie tylko pieniędzy, ale również sprzętu i grantów;
• przepisy i procedury prawne (wskazane przez 17,8% NGO) - głównym problemem są złożone procedury formalne i biurokratyczne podejście urzędników.

Co ulegnie zmianie dla OPP?

Z danych GUS za 2022 r. wynika, że istnieje duża dysproporcja między średnimi wartościami rocznych przychodów wszystkich organizacji NGO. Średnia wynosiła ponad 436 000 zł, przy czym mediana to 26 600 zł. Mając na uwadze dane pochodzące z raportu GUS, rządowy projekt przygotował 8 zmian odpowiadających na bieżące problemy OPP są:

1. zlecanie realizacji zadań publicznych - modyfikacja formy zlecania zadań publicznych, która polega na wspieraniu wykonywania zadań publicznych przez udzielenie dotacji na dofinansowanie realizacji tych zadań;
2. zlecanie realizacji zadań publicznych o charakterze lokalnym lub regionalnym - dotychczasowy tryb małej dotacji przewiduje podwyższenie obowiązujących limitów kwotowych ( z 10 000 do 20 000 zł);
3. obowiązki sprawozdawcze organizacji pożytku publicznego - zmiana polegająca na podwyższeniu obowiązującej kwoty przychodu (z 100 000 do 200 000 zł) uprawniającej organizację do złożenia rocznego sprawozdania merytorycznego ze swojej działalności w formie uproszczonego sprawozdania merytorycznego;
4. nadzór Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego nad organizacjami pożytku publicznego - zastąpienie obowiązku sporządzania protokołu kontroli obowiązkiem opracowywania projektu wystąpienia pokontrolnego. Proponowane rozwiązania mają przyczynić się do efektywniejszego przeprowadzania kontroli, przy jednoczesnym ograniczeniu obciążeń administracyjnych kontrolowanych organizacji pożytku publicznego;
5. organizacja prac Komitetu do spraw Pożytku Publicznego - rezygnacja z obowiązku przyjmowania planu prac przez Komitet i przedstawiania go do zatwierdzenia Radzie Ministrów.
6. informacje o wydatkowaniu przez organizacje pożytku publicznego środków pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych -  przesunięto ustawowy termin z 31 grudnia na 31 stycznia do sporządzenia przez Dyrektora Narodowego Instytutu Wolności informacji dotyczącej wydatkowania przez organizacje pożytku publicznego środków pochodzących z 1,5% PIT;
7. sfera zadań publicznych - zadania w zakresie działalności na rzecz dzieci i młodzieży zostaną uzupełnione o wskazanie, że obejmują one również pracę z młodzieżą, a zadania w zakresie ratownictwa i ochrony ludności zostaną uzupełnione o obszar obrona cywilna;
8. likwidacja Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego - zmiana polega na likwidacji Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego – z jednoczesnym przesunięciem środków tego funduszu na rachunek Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.

Zlecanie realizacji zadań publicznych

Obecnie wiele konkursów wymaga zapewnienia wkładu finansowego przez organizację. Według uzasadnienia rządowego projektu i organizacji pozarządowych dotychczasowe rozwiązanie utrudnia udział niewielkim podmiotom działającym lokalnie.

Od 1 września 2026 r. podstawową formą wkładu własnego będzie wkład osobowy oraz rzeczowy. Przyjęcie tego rozwiązania oznacza możliwość wykazywania pracy wolontariuszy, społecznej pracy członków organizacji lub posiadanych zasobów rzeczowych jako wkładu organizacji. Dodatkowo organ administracji będzie mógł dopuścić zastąpienie całości lub części wkładu rzeczowego albo osobowego środkami finansowymi. Decyzja w tym zakresie będzie należała do organizacji, natomiast informacja o takiej możliwości będzie musiała znaleźć się już w ogłoszeniu konkursowym.

Wyższe limity małych dotacji

Projekt przewiduje zmiany w trybie małych dotacji, których limity nigdy nie były waloryzowane. Od początku 2022 r. doszło do wzrostu kosztów prowadzenia działalności oraz inflacji. Skumulowana inflacja w latach 2015–2024 r. wyniosła niemal 47%, dlatego dotychczasowe limity nie odpowiadają realiom ekonomicznym.

Projekt przewiduje także zwiększenie udziału środków przeznaczanych przez jednostki samorządu terytorialnego na realizację zadań (z 20% do 30% całkowitej puli środków przeznaczonych na współpracę z organizacjami pozarządowymi).

Uproszczone sprawozdania obejmą większą liczbę organizacji

Zmiana została uzasadniona zarówno wzrostem przychodów osiąganych przez organizacje pożytku publicznego, jak i potrzebą ograniczenia obowiązków administracyjnych. Według danych Narodowego Instytutu Wolności zwiększenie limitu spowoduje, że z uproszczonego sprawozdania będzie mogło korzystać dodatkowo około 1182 organizacji. Łącznie rozwiązanie obejmie blisko 53% wszystkich organizacji posiadających status OPP.

Zmiany dotyczące kontroli organizacji pożytku publicznego

Nowa procedura ma zostać dostosowana do rozwiązań funkcjonujących już w administracji rządowej. Projekt wystąpienia pokontrolnego będzie zawierał ustalenia kontroli, a organizacja zachowa możliwość zgłaszania zastrzeżeń przed sporządzeniem ostatecznego wystąpienia pokontrolnego. Według uzasadnienia zmiana ma usprawnić przebieg postępowań kontrolnych i ograniczyć formalności.

Zmiany dotyczące funduszy wspierających organizacje

Ustawodawca wskazuje, że drugi z funduszy posiada szerszy zakres działania i pozwala finansować działania wspierające rozwój całego sektora obywatelskiego, w tym organizacji posiadających status OPP. Likwidacja funduszu ma nastąpić z dniem 31 grudnia 2026 r., przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości prowadzonych postępowań oraz zawartych umów.

Pozostałe rozwiązania przewidziane w projekcie

Projekt rozszerza także katalog zadań publicznych. Wśród nowych lub doprecyzowanych obszarów znalazły się praca z młodzieżą oraz zadania związane z obroną cywilną, co ma ułatwić organizacjom ubieganie się o realizację przedsięwzięć w tych obszarach.