Kolejny pakiet zmian dla OPP w zakresie 1,5% PIT, dotacji i wolontariatu

Na jakie zmiany powinny przygotować się organizacje pozarządowe?

Trwający rok jest okresem, w którym III sektor bombardowany jest coraz to nowszymi doniesieniami na temat zmian w zakresie zasad funkcjonowania NGO. Większość z modyfikacji dotyczących organizacji pozarządowych przyjmowana była z entuzjazmem, jednak projekt UD485, który zakłada kompleksową nowelizację ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie budzi wiele wątpliwości i zastrzeżeń. Założenia modyfikacji dotychczasowych zasad zostały wprowadzone do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów w dniu 8 października 2026 roku, a dalszy przebieg legislacyjny pozostaje pod znakiem zapytania.

Dlaczego NGO obawiają się nadchodzących zmian? Projekt obejmuje modyfikacje kluczowych obszarów funkcjonowania III sektora i wymaga przygotowania ze strony organizacji. Przedmiotem zmian są w szczególności:

• finansowanie organizacji pożytku publicznego,
• konkursy dotacyjne,
• rachunkowość,
• nadzór i wolontariat, także w organizacjach nieposiadających statusu organizacji pożytku publicznego.

Jak zmienią się zasady przechowywania i wydatkowania 1,5% podatku?

OPP uzyskujące środki pochodzące ze zbiórki 1,5% PIT w wysokości przekraczającej 200 000 zł czeka kompleksowa zmiana.

Projekt zakłada faktyczne wydatkowanie środków z 1,5% PIT w przewidywalnym okresie zamiast wieloletniego gromadzenia ich jako kapitału żelaznego. Nadal dozwolone ma być korzystanie z bezpiecznych form lokowania pieniędzy, np. lokat terminowych, rachunków oszczędnościowych i obligacji niegenerujących ryzyka utraty kapitału.

Koszty administracyjne pokrywane z 1,5% PIT mają podlegać kryteriom celowości, oszczędności i efektywności.

Zarząd będzie więc musiał wykazać nie tylko prawidłowe zaksięgowanie faktury, ale też zasadność wydatku w działalności pożytku publicznego.

Co zmieni się w sprawozdaniach i zarządzaniu OPP?

Sprawozdanie merytoryczne OPP ma być sporządzane w terminie 3 miesięcy od dnia bilansowego i zatwierdzane w ciągu 6 miesięcy. Doprecyzowane zostaną również terminy składania dokumentów przez podmioty z rokiem obrotowym innym niż kalendarzowy. Publikowanie sprawozdań na własnej stronie internetowej będzie wymagane tylko od OPP, które taką stronę mają.

Warunkiem funkcjonowania OPP ma być sporządzanie rocznych sprawozdań finansowych zgodnie z ustawą o rachunkowości i posiadanie funduszu statutowego o określonej minimalnej wartości. Możliwe stanie się tworzenie funduszu zapasowego na straty. Przeznaczenie nadwyżki przychodów nad kosztami na działalność pożytku publicznego ma wymagać uchwały właściwego organu.

Jakie nowe zasady dotacji i konkursów ofert otrzymają organizacje pozarządowe?

Zlecanie zadań publicznych ma objąć tryb negocjacyjny, partnerstwo publiczno-społeczne i odrębnie opisany regranting. W negocjacjach warunki zadania będą doprecyzowywane przed złożeniem ofert końcowych, np. gdy potrzebna jest specjalistyczna wiedza. W partnerstwie administracja i NGO ustalą zadania, finansowanie i ryzyka.

W regrantingu operator otrzyma dotację i rozdzieli ją na mniejsze projekty innych organizacji, nadzorując ich rozliczenie. To szansa na prostszy dostęp do pieniędzy dla lokalnych NGO. Dodatkowo w konkursach i określonych trybach pozakonkursowych uproszczone oferty oraz sprawozdania będzie można stosować przy dotacjach do 40 000 zł.

Czy zmienią się zasady kontroli organizacji pozarządowych?

Kontrole NGO mają podlegać gwarancjom zbliżonym do Prawa przedsiębiorców: uprzedniemu zawiadomieniu, ograniczeniu czasu trwania i zakazowi równoczesnej kontroli przez kilka organów. Zmniejszy to obciążenia administracyjne fundacji i stowarzyszeń.

Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego ma jednocześnie uzyskać prawo żądania od OPP informacji i dokumentów bez pełnej kontroli oraz dostęp do danych z akt spraw podatkowych. Urzędy nie będą mogły żądać dokumentów już posiadanych lub dostępnych im urzędowo. Upoważnione instytucje kultury i jednostki pomocy społecznej zyskają możliwość zlecania zadań NGO.

Czy nowelizacja zmieni ubezpieczenie wolontariuszy?

Ochrona z ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach ma objąć wolontariuszy niezależnie od długości świadczeń. Obecnie dotyczy zasadniczo pracy ponad 30 dni; przy krótszym okresie korzystający musi zapewnić ubezpieczenie NNW.

Po zmianach obowiązek zapewnienia polisy NNW przy krótkim wolontariacie ma zostać zniesiony. Organizatorzy jednodniowych akcji zyskają więc prostsze zasady. Projekt wprowadzi też ustawową definicję wolontariatu.

Od kiedy nowe regulacje mogą wejść w życie i jakie są najważniejsze zmiany?

Termin wejścia zmian w życie nie został wskazany w opublikowanych założeniach UD485. Rada Ministrów planuje przyjąć projekt w II lub III kwartale 2027 r.; później nastąpią kolejne etapy legislacyjne. Daty tej nie należy utożsamiać z rozpoczęciem obowiązywania ustawy.