Nowy projekt Ministerstwa Finansów może wyraźnie osłabić mechanizm 1,5% dla OPP – przenosi na podatnika cały wysiłek przekazania 1,5% podatku, jednocześnie odbierając organizacjom możliwość prowadzenia skutecznych kampanii 1,5% na dotychczasowych zasadach.
Co się zmieni
22 grudnia 2025 r. w wykazie prac Rady Ministrów opublikowano założenia projektu nowelizacji ustaw o PIT i CIT. Choć proponowana deregulacja wygląda jak detal w obiegu dokumentów, ma ona jednak realne skutki dla mechanizmu finansowania OPP z 1,5% podatku.
Dotychczas pracodawca – posłużmy się najpowszechniejszym przykładem płatnika – miał ustawowy obowiązek doręczenia pracownikom PIT-11. Po zmianach dokumenty mają być dostępne przede wszystkim w usłudze Twój e-PIT, a pracodawca przekaże PIT-11 pracownikowi wyłącznie na jego pisemny wniosek. Przepisy miałyby wejść w życie 1 stycznia 2027 r. i dotyczyć dochodów uzyskanych od 1 stycznia 2026 r. Na obecnym etapie mowa o PIT-11, PIT-8C, IFT-1R i IFT-2R. Nie wiadomo jeszcze, co z PIT-40A i PIT-11A – wydawanymi przez KRUS i ZUS.
Ministerstwo Finansów uzasadnia kierunek zmian rozwojem usług cyfrowych administracji skarbowej oraz tym, że obecny obowiązek generuje koszty i obciążenia administracyjne po stronie płatników. Jednak z perspektywy płatnika model wydawania formularzy PIT „na wniosek” nie znosi obowiązku, tylko utrudnia go i rozprasza w czasie: zamiast jednej, przewidywalnej czynności pojawia się obsługa wielu indywidualnych spraw (wniosek, weryfikacja, bezpieczne doręczenie, potwierdzenia).
Wpływ na finansowanie OPP z 1,5%
Dla OPP kluczowe jest nie to, gdzie znajduje się dokument, tylko to, co dzieje się z podatnikiem w procesie rozliczenia. 1,5% nie wydarza się gdzieś obok – jest decyzją podejmowaną często na samym końcu rozliczenia podatku. Proponowane zmiany pogłębią postępującą automatyzację rozliczenia PIT w Polsce: znaczna część podatników ograniczy się do minimum i nie tylko nie poprosi płatnika o formularze, ale też w ogóle nie zaloguje się do usługi Twój e-PIT (tylko w zeszłym roku ponad 6 mln deklaracji zostało zaakceptowanych bez udziału podatników). Inni nie sprawdzą danych lub nie skorygują gotowego zeznania, jeśli jedyną zmianą miałaby być kwestia przekazania 1,5% podatku. Nie można też oczekiwać, że podatnicy masowo będą logować się do usługi Twój e-PIT, aby pobrać dokumenty i rozliczyć je w inny sposób. W powszechnym odczuciu rozliczenie PIT stanie się jeszcze mniej istotne.
Zmiana uderza zatem w bardzo konkretny mechanizm kampanii promocyjnych, z którego OPP korzystały od wielu lat – rozliczenia w programach, które potrafiły podpowiedzieć KRS i które w znacznej mierze przyczyniły się do spopularyzowania i upowszechnienia odpisu podatkowego na rzecz OPP. Jeśli ciężar rozliczenia przenosi się do rządowej usługi, kampania promocyjna musi odesłać podatnika do systemu państwowego bez wpływu na KRS i bez prowadzenia go krok po kroku. W teorii KRS da się wpisać w systemie Twój e-PIT, jednak w praktyce, aby to zrobić, podatnik musi wykonać dodatkowe, samodzielne kroki – rządowa usługa przed wysłaniem rozliczenia nie przypomina podatnikowi o przekazaniu 1,5%. Jeśli podatnik nic w tej kwestii nie zrobi, 1,5% zostanie w budżecie państwa lub system przepisze wybór z ubiegłego roku, co odcina organizacje od nowych darczyńców.
Kto straci najwięcej
Negatywne skutki spodziewanego spadku przychodów OPP z 1,5% nie rozłożą się równomiernie. Najbardziej odporne będą organizacje, których cele z natury są emocjonalne i mają przez to przewagę komunikacyjną. Najbardziej narażone na straty będą OPP działające na polu edukacji, kultury i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego – to właśnie one zazwyczaj potrzebują przekonać podatnika do zasadności swoich działań.
Cyfryzacja a sposób rozliczenia
Twój e-PIT jest ważnym narzędziem, ale nie dla wszystkich podatników jednakowo użytecznym. Istotna część zeznań podatkowych odbywa się z pomocą osób trzecich (rodzina, księgowy, biuro rachunkowe) lub programów do rozliczeń PIT. Jeżeli państwo przenosi dostęp do dokumentów do systemu centralnego, powinno zapewnić oficjalną, nowoczesną i bezpieczną ścieżkę integracji dla programów do rozliczeń PIT oraz dla osób, które profesjonalnie rozliczają innych podatników. To rozwiązania stosowane z powodzeniem w innych krajach.
W praktyce potrzebny jest bezpieczny sposób połączenia z Twój e-PIT (tzw. API) – czyli rozwiązanie, dzięki któremu program do rozliczeń, biuro rachunkowe lub doradca podatkowy mogliby – za zgodą podatnika – pobrać formularze PIT i odesłać w łatwy sposób gotowe rozliczenie. Bez takiej integracji państwo tworzy system centralny, ale jednocześnie odcina ważne narzędzia wsparcia. Podatnik zostaje sam: musi się zalogować, dokonać ewentualnych zmian w rozliczeniu, sprawdzić dane i pamiętać o wpisaniu KRS. To prosta droga do spadku liczby osób przekazujących swoje 1,5% podatku. Przy niewydolnej infolinii KAS i częstych przeciążeniach systemu Twój e-PIT, brak alternatywnych ścieżek rozliczenia po prostu zniechęci wielu podatników do walki o przekazanie 1,5%.
Minimalne wsparcie dla OPP
Jeżeli kierunek opracowywanych deregulacji ma zostać utrzymany, z punktu widzenia OPP kluczowe są dwa elementy: ocena skutków tych zmian dla mechanizmu przekazywania 1,5% podatku oraz bezpieczny dostęp do rządowego systemu dla biur rachunkowych, doradców podatkowych i programów do rozliczeń PIT. Zarówno profesjonaliści jak i programy wspomagające wypełnianie formularzy PIT mają istotny udział w sukcesie 1,5% procenta podatku.
Działania musimy podjąć już teraz
W wykazie prac legislacyjnych projekt ma już nadany numer UDER105, ale treść ustawy nie została jeszcze opublikowana. Ustawa ma być uchwalona w pierwszym lub drugim kwartale 2026 r. Zmiany mają wejść w życie z początkiem 2027 r. – to bardzo krótka perspektywa, jeżeli skutkiem ubocznym będzie osłabienie finansowania organizacji pożytku publicznego.
Temat wymaga zatem pilnej, ogólnopolskiej dyskusji już na etapie projektowania przepisów. Jeżeli rząd chce upraszczać procedury, powinien równolegle zadbać o rozwiązania, które zabezpieczą mechanizm 1,5% jako jeden z filarów finansowania trzeciego sektora oraz umożliwią sprawne rozliczenie podatku wszystkim obywatelom – także tym, którzy zlecają swoje rozliczenie innym lub posługują się programami do deklaracji PIT.
Gdzie organizacje mogą szukać sprzymierzeńców
Naturalnymi sojusznikami OPP będą środowiska księgowych i doradców podatkowych oraz producenci programów do rozliczeń PIT – bo planowane zmiany ograniczają możliwość wspierania podatników w praktyce składania deklaracji. Warto też rozmawiać z darczyńcami: dane o ich dochodach i podatkach dotyczą przede wszystkim ich samych, a łatwy dostęp do pomocy (rodziny, księgowych, narzędzi) realnie wpływa na to, czy rozliczenie zostanie wykonane optymalnie finansowo i świadomie – także z decyzją o 1,5%. Do dyskusji należy włączyć również specjalistów od bezpieczeństwa i cyfryzacji, bo bez oficjalnych rozwiązań technicznych rynek i tak będzie szukał obejść, a to zwykle pogarsza bezpieczeństwo. Wreszcie: to temat dla decydentów, bo deregulacja nie powinna oznaczać centralizacji, która podnosi bariery dla podatnika i osłabia jeden z filarów finansowania trzeciego sektora.