Kryteria ustalania rezydencji podatkowej

Polskie prawo wewnętrzne reguluje kwestię rezydencji podatkowej odpowiednio w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3) oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 3). Obok przywołanych wyżej przepisów zagadnienie rezydencji regulowane jest w międzynarodowych umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Do końca 2006 roku jedynym kryterium polskiej rezydencji podatkowej, czyli podlegania w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu było posiadanie miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku, gdy miejsce zamieszkania podatnika znajdowało się w Polsce , podlegał on tutaj nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli opodatkowaniu od całości osiągniętych przez siebie w roku podatkowym dochodów światowych.

Od 1 stycznia 2007 ustawodawca wprowadził legalną definicję miejsca zamieszkania poprzez wyodrębnienie jego alternatywnych kryteriów. Według tej definicji za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uważa się osobę fizyczną, która:

1) posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych)

lub

2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Warto tutaj zwrócić uwagę na zastosowanie w przepisie spójnika „lub”. Oznacza to, że nie muszą by spełnione oba warunki, wystarczy spełnić którykolwiek z nich, aby dana osoba została uznana za rezydenta podatkowego w Polsce.

Pojęcie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie jest zdefiniowane w Ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, toteż należy brać pod uwagę znaczenie zgodnie z definicjami zawartymi w ustawie o ochronie granicy państwowej i ustawie o obszarach morskich RP i administracji morskiej.

Przy ustalaniu zakresu obowiązku podatkowego osób fizycznych bierze się także pod uwagę innego rodzaju przesłanki podmiotowe, jak np. korzystanie z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych lub konsularnych na podstawie międzynarodowych umów lub uznanych zwyczajów, co skutkuje objęciem osób korzystających z tych przywilejów ograniczonym obowiązkiem podatkowym.

Kryterium 183 dni, które z pozoru jest obiektywne, w praktyce nie jest łatwe do stosowania. Oświadczenie osoby o okresie jej pobytu w kraju może okazać się nieweryfikowalne. W wielu przypadkach nie ma praktycznej możliwości sprawdzenia, jak długo dana osoba faktycznie przebywała w Polsce. Obecnie rzadkością jest odnotowywanie w paszportach faktu przekroczenia granicy z państwami UE.

Innym problemem, jaki pojawia się przy stosowaniu  kryterium 183 dni, jest sposób liczenia dni pobytu, tzn. czy bierze się pod uwagę każdy dzień obecności w Polsce, nawet jeśli trwała ona tylko kilka godzin (tj. dzień przyjazdu i wyjazdu), czy też tylko pełne dni. Organy podatkowe stoją na stanowisku, iż liczy się każdy dzień fizycznej obecności w Polsce, nawet część dnia i nie muszą to być kolejne dni. Należy wziąć pod uwagę następujące elementy: część dnia, dzień przybycia, dzień wyjazdu, wszystkie inne dni spędzone w danym państwie (soboty, niedziele, święta narodowe, urlopy przed, w czasie i po zakończeniu działalności, krótkie przerwy w pracy, dni choroby itp.). Nie bierze się natomiast pod uwagę dni spędzonych w tym państwie w czasie przejazdu między dwoma miejscami położonymi poza tym państwem (np. tranzyt).

Kryterium centrum interesów życiowych oznacza posiadanie w Polsce centrum interesów osobistych lub ośrodka interesów gospodarczych, przy czym, aby stać się rezydentem podatkowym,  wystarczy posiadanie jednego z tych “centrów”

Przez „centrum interesów osobistych” należy rozumieć: wszelkie powiązania rodzinne, tzw. ognisko domowe, aktywność społeczną, polityczna, kulturalna, obywatelska, przynależność do organizacji/klubów, uprawianie hobby itp. Natomiast „centrum interesów gospodarczych” to przede wszystkim miejsce prowadzenia działalności zarobkowej, źródła dochodów, posiadane inwestycje, majątek nieruchomy i ruchomy, polisy ubezpieczeniowe, zaciągnięte kredyty, konta bankowe, miejsce, z którego dana osoba zarządza swoim majątkiem itd.

Należy pamiętać, że jeśli dana osoba posiada w Polsce centrum interesów życiowych, będzie traktowana  jak polski rezydent podatkowy bez względu na to, czy jej pobyt w Polsce przekroczy 183 dni w roku czy też nie. Składając pit (rozliczenie online, pit 37, pit 36, pit 37 online, pit 36 online) musi ująć wszystkie przychody. Mając przychody nieobjęte tymi deklaracjami składa też inne deklaracje np. pit 28 (pit 28 online) pit 38 czy pit 39. Do rozliczeń pit online 2020 może wykorzystać darmowy program pit .

Istotna  jest tez analiza powiązań danej osoby z Polską i innymi krajami. Sprowadzanie ustalania rezydencji jedynie do kwestii długości pobytu w Polsce nie ma poparcia w obowiązujących przepisach.